Άλντους Χάξλεϋ: Όταν στους σκλάβους θα αρέσει η σκλαβιά

Στις 26 Ιουλίου 1894 γεννήθηκε ο Άλντους Χάξλεϋ, ο συγγραφέας του απελπιστικά προφητικού βιβλίου επιστημονικής φαντασίας «Ο θαυμαστός καινούργιος κόσμος» και αυτού που είπε: «Μόνο ένα μεγάλο λαϊκό κίνημα υπέρ της αποκέντρωσης της εξουσίας και της αυτοοργάνωσης μπορεί να σταματήσει τη σημερινή τάση προς ολοκληρωτισμό. Ένα πραγματικά αποτελεσματικό ολοκληρωτικό κράτος θα είναι αυτό στο οποίο το ισχυρό διευθυντήριο των πολιτικών αρχηγών και της στρατιάς των μάνατζερ ελέγχουν έναν πληθυσμό σκλάβων χωρίς να χρειάζεται να ασκήσουν εξαναγκασμό, γιατί θα τους αρέσει η σκλαβιά τους. Και το να τους αρέσει η σκλαβιά τους έχει ανατεθεί από τα σημερινά ολοκληρωτικά κράτη σε υπουργεία προπαγάνδας, στους εκδότες και τους μηντιάρχες και στους δασκάλους και καθηγητές.»(1962, ένα χρόνο πριν πεθάνει ο Α.Χ.)

Η οικογένεια του Άλντους Χάξλεϋ παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς από αυτή αναδείχτηκαν πολλοί αξιόλογοι επιστήμονες, γιατροί, λογοτέχνες, νομπελίστες και εκπαιδευτικοί. Παππούς του ήταν ο διάσημος Τόμας Χάξλεϋ βιολόγος και αγνωστικιστής ο οποίος υπήρξε και ενεργός υποστηρικτής του Δαρβίνου, εξ ου και το παρατσούκλι του "το μπουλντόγκ του Δαρβίνου" (Darwin's Bulldog). 

Ο Θαυμαστός καινούργιος κόσμος του Α. Χ. είναι ο «Brave New World» (Σαίξπηρ: «Τρικυμία»), που αναφέρεται, όπως επισημαίνει ο Τεοντόρ Αντόρνο, στον Νέο Κόσμο, την Αμερική, το εργαστήρι για την κοινωνία του μέλλοντος. 

Ο νέος «θαυμαστός κόσμος» είναι μια ταξική κοινωνία που υφίσταται ένα ολοκληρωτικό καθεστώς, όπου δεν υπάρχει οικογένεια, έχει απαλειφθεί η ιστορική μνήμη και υπάρχει ένας γενικευμένος ηδονισμός ως τρόπος ζωής. Όλα είναι ρευστά και δεν υπάρχει καμία δέσμευση καθώς ‘Όλοι ανήκουν σε όλους’. Η αναπαραγωγή του ανθρώπινου είδους δεν γίνεται με φυσικό τρόπο αλλά στα κρατικά εργαστήρια, με τη μέθοδο του κλωνισμού, και ανάλογα με την ποσότητα οξυγόνου που παρέχεται στα έμβρυα παράγονται πέντε τύποι ανθρώπων: οι Άλφα, οι Βήτα, οι Γάμμα, οι Δέλτα και οι Έψιλον. Δεδομένου λοιπόν ότι οι ικανότητες και η ευφυΐα προκαθορίζονται, ο καθένας κάνει τη δουλειά για την οποία είναι βιολογικά προορισμένος και έτσι οι αποτυχίες και οι διαψεύσεις ανήκουν στο παρελθόν. 

Ο ηδονισμός είναι το νόημα και ο τρόπος ζωής των όντων αυτού του νέου κόσμου. Το σεξ είναι ελεύθερο και μάλιστα η πολιτεία το προπαγανδίζει με το σύνθημα «οι πάντες ανήκουν στους πάντες»(η κοινοκτημοσύνη σε όλο της το μεγαλείο), παρέχοντας μάλιστα και νέες μορφές ηδονής. Όλοι παίρνουν ένα ναρκωτικό που αποκαλείται «σόμα» και τους δημιουργεί αισθήματα ευφορίας. Στην κοινωνία τούτη έχουν εξαλειφθεί οι αρρώστιες. Δεν υπάρχει πόνος, πείνα και δυστυχία. Άρχοντας αυτού του παγκόσμιου κράτους των νέων ηλιθίων είναι κάποιος Μουσταφά Μοντ. Αυτός είναι ο δεύτερος κεντρικός ήρωας, αλλά είναι Άγριος, ένα κατάλοιπο του σαιξπηρικού κόσμου(δηλαδή ο τελευταίος «άνθρωπος»), που δεν αντέχει την κοινωνία των αυτομάτων και αυτοκτονεί. 

Πως μας ελέγχουν τελικά; Μέσω του φόβου (Όργουελ) ή μήπως μέσω της αδιάκοπης αναζήτησης ευχαρίστησης (Χάξλεϋ);

“Τι είναι χειρότερο άραγε; Να βλέπει κάποιος θεωρίες συνωμοσίας ή να κάνει ότι δεν βλέπει τις πράξεις των συνωμοτών;“

Ο Τζώρτζ Όργουελ στο βιβλίο του «1984», που εκδόθηκε το 1949, προέβλεψε ότι κάποια στιγμή στο μέλλον -συγκεκριμένα το έτος 1984- ο κόσμος θα φτάσει σε ένα σημείο όπου θα υπάρχει ένα και μοναδικό ολοκληρωτικό καθεστώς που θα ασκεί τον απόλυτο έλεγχο στις συνειδήσεις και ως εκ τούτου και στις συμπεριφορές των ανθρώπων. Ότι το Κόμμα θα ασκούσε την εξουσία μέσω της προσωποποίησης του, αυτής του Μεγάλου Αδελφού. Ο στόχος του Μεγάλου Αδελφού θα ήταν ο απόλυτος έλεγχος της σκέψης και της ελευθερίας της έκφρασης που θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω των απαγορεύσεων και του φόβου, δηλαδή με την τρομοκράτηση και την καταστολή.

Αντιθέτως ο  Άλντους Χάξλεϋ στο βιβλίο του «Brave New World» (Θαυμαστός Καινούριος Κόσμος) που εκδόθηκε το 1932 προέβλεπε ότι στο μέλλον, εν έτει 2495, θα έχει επικρατήσει το Παγκόσμιο Κράτος με τη βοήθεια των Δέκα Μεγάλων Διαχειριστών, δηλαδή δέκα ισχυρότατων αφεντικών που θα έχουν σαν σκοπό να μετατρέψουν τους ανθρώπους σε ευτυχισμένους δούλους, χωρίς τη χρήση βίας ,τρομοκρατίας και καταστολής. Για αυτούς το θέμα θα ήταν ξεκάθαρο. Αν μπορούσαν να εξαλείψουν την Παιδεία, την Ιστορία, την Παράδοση, την Τέχνη, την Πολιτική, τη Θρησκεία, την Πάλη των Τάξεων, τον θεσμό της Οικογένειας, την Αγάπη τότε οι άνθρωποι θα ήταν ευτυχισμένοι. Για να το πετύχουν αυτό αρχικά θα πρέπει να ελέγχουν τις γεννήσεις και την βιολογική ταυτότητα των ανθρώπων μέσω μεθόδων Γενετικής. Έπειτα θα πρέπει να ελέγχουν την ψυχοσύνθεση των παιδιών ωθώντας τα προς τη διαρκή κατανάλωση τεχνητών προϊόντων μη αφήνοντας πολλά περιθώρια για απόκτηση γνώσης και συγκροτημένης σκέψης. Είναι χαρακτηριστική η ερώτηση ενός εκ των Διαχειριστών : «Τι να καταναλώσεις διαβάζοντας ένα βιβλίο καθισμένος σε μια πολυθρόνα;». Η αναζήτηση της ευτυχίας κατά τους Διαχειριστές θα πρέπει να συντελείται μπροστά σε οθόνες όπου οι άνθρωποι θα νιώθουν ότι συμμετέχουν σε όσα διαδραματίζονται σε αισθησιακά θεάματα που προβάλλονται, ένα είδος δηλαδή εικονικής πραγματικότητας. Μάλιστα θα υποβοηθούνται και χημικά με τη χρήση του «σόμα» (είδος ναρκωτικού) ώστε να μην πέφτουν ψυχικά ή σωματικά. Είναι χαρακτηριστικό να πούμε ότι σε έναν τέτοιο κόσμο οι έννοιες του Έρωτα και της Αγάπης θεωρούνται πρωτόγονες. Για τους προηγμένους ανθρώπους υπάρχει μόνο το σεξ και απεριόριστη σεξουαλική ελευθερία. Επικρατεί η άποψη ότι «όλοι ανήκουν σε όλους». Αντίθετα λοιπόν από τον Όργουελ, που πίστευε ότι οι άνθρωποι στο μέλλον θα ελέγχονται μέσω του φόβου, ο Χάξλεϋ πίστευε ότι αυτό θα γινόταν μέσω της πρόκλησης ευχαρίστησης, μέσω της αναζήτησης της τεχνητής ευτυχίας. Μετατρέποντας δηλαδή τους ανθρώπους σε καταναλωτικά όντα χωρίς καμία διάθεση αμφισβήτησης ή δημιουργικότητας αφού όλα θα είναι λυμένα από τους Διαχειριστές.

Οι άνεργοι 5%, οι ανασφάλιστοι 45% στις ΗΠΑ

Συχνότατα οι επιδόσεις της αμερικάνικης αγοράς εργασίας χρησιμοποιούνται ως παράδειγμα προς μίμηση και μάλιστα σε αντιπαραβολή με τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές. Το πιο χαρακτηριστικό προς επίκληση μέγεθος είναι η ανεργία, όπου πλέον η ευρωπαϊκή (9% για την ΕΕ28 και 10% για την ευρωζώνη) κινείται σε σταθερά διπλάσια επίπεδα από την αμερικανική (5%). Στις ΗΠΑ μάλιστα προκαλεί εντύπωση, όπως φαίνεται και στο διάγραμμα, η ταχύτητα με την οποία μειώθηκε η ανεργία την τελευταία πενταετία. Ωστόσο πίσω από αυτή την δελεαστική εικόνα κρύβεται μια άλλη, πολλαπλώς αποκρουστική.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗΣ

«Όταν οι άνθρωποι λένε ότι δεν υπάρχει κρίση, απλώς τους απαντώ: Έχετε κοιτάξει τους αριθμούς;», ήταν η απάντηση που έδωσε ο εκτελεστικός διευθυντής του Εθνικού Ινστιτούτου Συνταξιοδοτικής Ασφάλισης στο ρεπορτάζ των Φαϊνάνσιαλ Τάιμς που δημοσιεύθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 2016. Οι αριθμοί στους οποίους αναφέρεται αφορούν στην έκταση της ανασφάλιστης εργασίας. Στις ΗΠΑ, όπου η ανεργία σχεδόν δεν υφίσταται, καθώς το 5% πλησιάζει την ανεργία τριβής, σχεδόν 40 εκ. νοικοκυριά ή το 45% δεν έχει κανενός είδους λογαριασμό σύνταξης. Προσοχή μάλιστα γιατί σε αυτή την κατηγορία δεν συμπεριλαμβάνονται εκείνοι οι εργαζόμενοι ή οι αυτοαπασχολούμενοι που έχουν λογαριασμό στον οποίο είναι αποκλειστικοί χρηματοδότες (ας φανταστούμε το δικό μας ΟΑΕΕ).

40 έτη υπό σκιάν

Όταν είσαι 40 χρονών, σχεδόν ο μισός ανήκεις στο παρελθόν. Και όταν είσαι 70, σχεδόν όλος.
Jean Anouilh

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Η γυναίκα που μπαίνει στο καφέ είναι γύρω στα εξήντα πέντε. Καλοντυμένη και μακιγιαρισμένη, χαμογελαστή.

«Περιμένω παρέα», μας λέει. Κι όλο κοιτάει προς την πόρτα.

Λίγο μετά βλέπουμε έναν άντρα να στέκεται στις σκάλες. Τον βλέπει κι εκείνη, του κάνει νόημα. Αυτός είναι μεγαλύτερος, ίσως εβδομήντα, και πολύ καταπονημένος. Χλωμός και λιπόσαρκος, τα ρούχα του περισσεύουν. Κατεβαίνει τις σκάλες με δυσκολία, κρατώντας την κουπαστή.

Η γυναίκα χάνει τον ενθουσιασμό της, σαν τον βλέπει να πλησιάζει. Αγκαλιάζονται και φιλιούνται, μετά κοιτιούνται με το ανάποδο χαμόγελο στο πρόσωπο.

Εκείνη παίρνει ένα ντεκαφεϊνέ, αυτός κρύο τσάι. Απ’ όσα ακούω (κατά λάθος) είναι παλιοί φίλοι -θα μπορούσε να ήταν και περιστασιακοί εραστές. Είχαν πολλά χρόνια να βρεθούν, πάνω από τριάντα -η γυναίκα ζούσε στο εξωτερικό.

Ο άντρας μοιάζει να έχει αποδεχτεί την κατάσταση. Όμως η γυναίκα, που τόσο καιρό δεν είχε δει τους παλιούς φίλους (εραστές;), μοιάζει μόλις να συνειδητοποιεί πόσα χρόνια πέρασαν, ότι είναι 65 χρονών, όχι τριάντα πέντε -τότε που έφευγε για Αυστραλία.

Τότε που όλοι οι άντρες γυρνούσαν να την κοιτάξουν όταν περνούσε. Τότε που οι άλλες γυναίκες τη ζήλευαν και τη σχολίαζαν. Τότε που κατακτούσε την τέχνη της. Τότε που κι ο Κώστας ήταν σαράντα, πριν την αρρώστια, πριν τα χειρουργεία, πριν τριάντα χρόνια, πριν γίνει αυτός που κάθεται απέναντι της και την κοιτάει με το ανάποδο χαμόγελο και με μασέλα.

Ο τρόπος που κάθονται, η γλώσσα του σώματος, ακούγεται πιο δυνατά απ’ τη μουσική. Λένε: «Τι έγινε; Πώς έγινα έτσι; Πώς έγινες έτσι; Πώς πέρασαν τα χρόνια;»

~~{}~~

Από την τελεολογία της Φύσης στην τεχνολογία της εξουσίας

 by Dim.Theo

–Η έξοδος από τον παράδεισο στις ταινίες των Godard και Truffaut –

[ομιλία  συνεδρίου στο πλαίσιο του μαθήματος «Ιστορία & Ουτοπία: Κατασκευή και αφήγηση της νεωτερικότητας» που οργανώθηκε από τους σπουδαστές και τον διδάσκοντα του μεταπτυχιακού μαθήματος «Ανάλυση του γραπτού και του σχεδιασμένου αρχιτεκτονικού λόγου» του προγράμματος Σχεδιασμός-Χώρος-Πολιτισμός, Ε.Μ.Πολυτεχνείου.  Διδάσκων: Παναγιώτης Τουρνικιώτης]

Αντικείμενο της ομιλίας μου αποτελεί η διερεύνηση των τρόπων με τους οποίους παρουσιάζεται μια κοινωνία στο μέλλον, μέσα στις ταινίες Alphaville και Fahrenheit 451. Τα δύο κινηματογραφικά έργα που εξετάζονται, δημιουργούνται την ίδια χρονική περίοδο και στον ίδιο γεωγραφικό τόπο, το Παρίσι. Ένα χρόνο αργότερα, ακολουθεί η φοιτητική εξέγερση, που θα μείνει γνωστή ως Μάης του ’68 και διεκδικεί τη δική του θέση στον χάρτη των ουτοπικών σχεδιασμάτων μέσα από το αδύνατο. Οι ταινίες μπορούμε να ισχυριστούμε ότι προοιωνίζουν την έκρηξη που επρόκειτο να ακολουθήσει.

Στον τίτλο της εισήγησης μου υπάρχει πρώτιστα μιαν αντίθεση. Αντίθεση μεταξύ της Φύσηςέτσι όπως παρουσιάζεται κυρίαρχα στο έργο του Kant, και της τεχνολογίας. Η τεχνολογία, άλλοτε ως τεχνοεξουσία  και άλλοτε ως μέσον που υπηρετεί την εξουσία. Η κυριαρχία και η τεχνολογική ορθολογικότητα πρωτοστατούν στις δυο ταινίες ενάντια σε αυτή τη φύση.

Σε πορεία θανάτου

Τώρα ούτε να τρέξεις, ούτε να κρυφτείς δε μπορείς. Αυτό ήταν το αποτέλεσμα της ήσυχης αποδοχής σου για όλα τα μέτρα που σου επέβαλλαν. Σού πήραν όλα τα όπλα ενώ τα είχες στα χέρια σου. Τα παρέδωσες εσύ εις το όνομα της ειρήνης και της νοικοκυροσύνης. Να μην τρέξει σταγόνα αίμα αλλά ας χυθούν εκατομμύρια δάκρυα. Τα δάκρυα δεν πονάνε...έτσι νόμιζες. Τώρα ξεκινάει το πανηγύρι, ήσυχε συμπολίτη μου. Οι κακές Κασσάνδρες δεν ήταν για τα γούστα σου γιατί σου χαλούσαν την καθημερινότητά σου, τις κανονισμένες διακοπές σου, τις απλωτές και τις ξαπλωτές σου, το σίγουρο μέλλον σου.



Άκου λοιπόν, τι θα έχει ήδη γίνει την ώρα που εσύ θα ξυπνήσεις από τον λήθαργό σου. Το σπίτι σου είτε το χρωστάς είτε όχι, ανήκει πλέον αλλού. Αν το χρωστάς δε σε κάποια τράπεζα τότε θα πληρώνεις δύο δόσεις ανά μήνα: Μία στην τράπεζα, μία στο κράτος. Και βέβαια θα σε αφήνουν να ζεις σε αυτό μέχρι την στιγμή που θα το χρειαστούν και θα σου κάνουν έξωση με το έτσι γουστάρω ή με μία απόφαση δικαστηρίου που θα ορίζει την έξωση συνταγματική.

Τι είναι το μνημόνιο, θεία;

Καλησπέρα Πιτσιρίκο,

Την αποφράδα εκείνη ημέρα των εκλογών επισκέφθηκα την αδερφή μου. Την ώρα του φαγητού σκάει διά στόματος του δεκάχρονου ανιψιού μου, που έχει πάρει το πιο σοβαρό ύφος του κόσμου, η εξής ερώτηση: «τι είναι το μνημόνιο, θεία»;

Φορώντας το πιο αδιάφορο κι ανέκφραστο προσωπείο -και με τελείως αποχρωματισμένη φωνή-, του απαντώ με δέκα λέξεις:

«Μνημόνιο είναι μια οικονομική συμφωνία μεταξύ κρατών, τίποτε το αξιόλογο».  Α μάλιστα, λέει ο μικρός σκύβοντας το κεφάλι.
Ξέρεις κάτι, αγόρι μου; Ντρέπομαι αλλά για πρώτη φορά «το θειάκι» σου είπε ψέματα.
Όχι, αγόρι μου, δεν είναι αυτό το μνημόνιο.

Μνημόνιο είναι ο λόγος που η μαμά δεν πηγαίνει πια στη δουλειά. Όχι, δεν την απέλυσαν, αυτή ήθελε να σταματήσει για να περνάει περισσότερο χρόνο με σένα.

Μνημόνιο είναι ο λόγος που ο μπαμπάς λείπει όλη τη μέρα από το σπίτι, και, όταν γυρίζει, δεν παίζει μαζί σου. Όχι, δεν είναι κουρασμένος απλά είσαι μεγάλος πια για ποδοσφαιράκι.
Μνημόνιο είναι ο λόγος που δεν πηγαίνεις πια τόσο συχνά στον παππού και στη γιαγιά στο χωριό. Όχι, δεν φταίει που η βενζίνη κοστίζει πολύ αλλά που εκεί σου κάνουν όλα τα χατίρια και σε κακομαθαίνουν.