Το σκοτεινό πρόσωπο του διεθνισμού

Αντιγράφουμε ένα ενδιαφέρον απόσπασμα από το βιβλίο «Κυβερνώντας τον Κόσμο – Η ιστορία μιας ιδέας» του Mark Mazower:

Στο τέλος του αιώνα (σημείωση: εννοεί τον 19^ο) μια ευρεία και συνεχώς αναπτυσσόμενη μελλοντολογική λογοτεχνία, μεγάλο μέρος της οποίας φανταζόταν επικείμενο πόλεμο στην Ευρώπη και στη συνέχεια στον κόσμο, είχε παραγάγει ένα πολύμορφο και συνεχώς μεταβαλλόμενο σύνολο πολύ διαφορετικών διεθνιστικών προβλέψεων. Καθώς η Ευρωπαϊκή Συμφωνία κατακερματίστηκε σε ανταγωνιστικά συστήματα συμμαχιών και οι κυβερνήσεις επέβαλλαν φόρους, για να χρηματοδοτηθούν μεγάλοι στρατοί κληρωτών, εξοπλισμένοι με όλο και πιο καταστροφική τεχνολογία, η λογοτεχνία συμβάδιζε με αυτές τις εξελίξεις και διεθνείς πολιτικές για το μέλλον διατυπώνονταν με ακόμη περισσότερες λεπτομέρειες από ό,τι προηγουμένως.

Ένα από τα καλύτερα παραδείγματα παρείχε ο Άγγλος δημοφιλής δημοσιογράφος σοσιαλιστικών τάσεων Τζώρτζ Γκρίφιθ, ο οποίος είχε επηρεάσει το νεαρό Χ.Τ. Γουέλς. Δείχνοντας τη σύνδεση ανάμεσα στη μυθοπλασία και την τεχνολογία, ο γιος του Γκρίφιθ, Άλαν, θα γινόταν μηχανικός και θα επινοούσε τον αεριωθούμενο κινητήρα αξονικής ροής της Rolls-Royce. Ο ίδιος ο Γκρίφιθ όχι μόνο έσπασε το ρεκόρ για την πραγματοποίηση του γύρου του κόσμου, αλλά το 1892, στο απόγειο της παγκόσμιας ιδεοληψίας με την αναρχική τρομοκρατία, έγραψε τον Άγγελο της επανάστασης, μια εντυπωσιακή φανταστική ιστορία. Είναι η ιστορία της Αδελφότητας της Ελευθερίας, μιας τρομοκρατικής ομάδας με επικεφαλής έναν ηλικιωμένο Ρωσοεβραίο και την όμορφη κόρη του Νατάσα. Όταν τα ευρωπαϊκά κράτη κατακερματίζονται σε έναν πόλεμο με δύο κύριες συμμαχίες, οι τρομοκράτες παίρνουν την εξουσία. Η δύναμή τους οφείλεται στο γεγονός ότι κατέχουν την τελευταία λέξη της τεχνολογίας των πτήσεων (ο νεαρός που την επινόησε ερωτεύεται τη Νατάσα), και χάρη σε μια μαζική λαϊκή εξέγερση στην Αμερική, η οποία ανεβάζει στην εξουσία μια φιλική προς την Ουάσιγκτον κυβέρνηση, καταλήγουν να κατακτήσουν τον κόσμο, χρησιμοποιώντας αερόπλοια με τεράστια δύναμη καταστροφής, έχοντας πείσει ήδη τους Βρετανούς να συμπαραταχθούν με τους Αμερικανούς.

Αερόπλοια, αναρχικοί, Αμερικανοί και οι αγαθοεργοί Βρετανοί είναι η κλασική σύνθεση των κύριων στοιχείων της διεθνιστικής φαντασίας των προαστίων του Λονδίνου στα τέλη του 19ου αιώνα.

Το τι απέμεινε από την Ευρωπαϊκή Συμφωνία σε αυτή την κοσμοαντίληψη αποκαλύπτεται στη φανταστική αποκορύφωση του μυθιστορήματος, την περιγραφή μιας διπλωματικής συνδιάσκεψης, την οποίαν συγκαλούν οι αναρχικοί στο Λονδίνο, για να αποτρέψουν έναν πόλεμο αφανισμού. Ενώ ο επαναστάτης ήρωας Τρεμέυν παρουσιάζει στους ηττημένους και ταπεινωμένους μονάρχες της Ευρώπης τους όρους της αδελφότητας –καθολικός αφοπλισμός, μοίρασμα της γης, διεθνής αστυνομική δύναμη– ο Γερμανός Κάιζερ σηκώνεται όρθιος, για να διαμαρτυρηθεί: «από όλα όσα ακούσαμε, φαίνεται πως η Ομοσπονδία των Αγγλοσαξονικών λαών θεωρεί ότι έχει κατακτήσει τον κόσμο και επομένως είναι σε θέση να υπαγορεύει όρους σε όλους τους λαούς της γης. Η υπόθεσή μου είναι σωστή;»

Φασίστας, το νέο μαλάκας

Όπως τις προηγούμενες δεκαετίες η λέξη μαλάκας ήταν πιπίλα στο στόμα ενός σεξουαλικά καταπιεσμένου πληθυσμού, σήμερα η λέξη φασίστας εκτόπισε το μαλάκας λόγω της καταπίεσης του πληθυσμού από την πολιτική τάξη. 

Κι εδώ αρχίζουν το οξύμωρα, γιατί, παρά το ότι το να είναι κανείς μαλάκας είναι πολύ περισσότερο προσωπικό από το να είναι φασίστας, η ύβρις γίνεται αλήθεια μόνο οι πράξεις των αποδεκτών της την επιβεβαιώνουν. Η ανάγκη για προσβολή όμως δεν χρειάζεται καμιά άλλη πραγματικότητα περάν της ανάγκης να νιώθουμε ανώτεροι κάποιων άλλων.

Μόνο όταν κάποιοι άλλοι επιβάλλονται ή επιχειρούν να επιβληθούν αποδεδειγμένα βίαια, η ανάγκη για προσβολή υπάγεται σε μηχανισμούς αυτοάμυνας. 

Παράδοξα πράγματα θα μου πείτε αλλά αναρωτηθείτε και αυτό: Που ακούστηκε "αριστεροί" να αποκαλούν φασίστες πρώην συντρόφους τους που εξακολουθούν να θεωρούν εαυτούς αριστερούς υπηρετώντας  τις δεξιότερες των πολιτικών που θα ήταν δυνατόν να υπάρξουν;

Και καλά κάνουν. Γιατί όσο κι αν η λέξη φασίστας από δήθεν αριστερούς χρησιμοποιείται για να φιμωθούν φιλοπάτριδες, ρίχνοντας νερό στον μύλο του ακροδεξιού ριζοσπαστισμού, ουσιαστικά φτύνουν στα μούτρα τους. Γιατί αυτά δείχνει ο ιστορικός καθρέφτης κάθε φορά που "αριστεροί" χρησιμοποιούν τόσο ανιστόρητα την λέξη φασίστας για όποιον απλά αυτοί δεν γουστάρουν. 

Το να υπάρχουν άνθρωποι που θέλουν να έχουν μια πατρίδα δεν είναι έγκλημα. Αν είναι έγκλημα όπως το παρουσιάζουν τάσεις της αριστεράς, τότε καλά κάνει το Ισαρήλ στους Παλαιστίνιους και οι Τούρκοι στους Κούρδους. 

Κι όχι το κράτος δεν τελειώνει παντού στον κόσμο. Απλά η αμερικανική αυτοκρατορία πρωτίστως πλεον και δευτερευόντως ξανά η Γερμανία όταν δεν χρησιμοποιούν τα όπλα, χρησιμοποιούν την προβειά του νεοφιλελευθερισμού για να διαλύσουν ή να ρευστοποιήσουν χώρες, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τη δική μας χώρα. Αυτό άλλωστε δεν κάνουν οι αυτοκρατορίες; 

Σε καλύτερες συνθήκες και πάλι υπό συνθήκες θα έβλεπα το διεθνισμό ως θετική προοπτική. Όχι σήμερα όμως, όχι με τους διεθνείς ανταγωνισμούς να κορυφώνονται καταπίνωντας μικρότερες χώρες, με την διεθνιστική αριστερά να έχει κάνει τα στραβά μάτια στην παγκοσμιοποίηση όταν δεν της κάνει τα γλυκά μάτια και με τα απανταχού αυθεντικά διεθνιστικά κινήματα να βρίσκονται σε ανημποριά. 

Η ανατομία της αριστεράς στην Ελλάδα και οι σχέσεις της με την Παγκοσμιοποίηση και την Νέα Τάξη

της Αθηνάς Κατσαφάδου*

Επειδή στις μέρες μας είθισται να κατακλυζόμαστε από την αριστερά της παγκοσμιοποίησης που κυριαρχεί στα ΜΜΕ και στα πανεπιστήμια, συχνά θεωρούμε πως έτσι ήταν πάντα τά  πράγματα. Αριστερά και απόρριψη του «εθνικού ζητήματος» είναι έννοιες ταυτόσημες. Ξεχνάμε όμως ότι η  Αριστερά μεταβλήθηκε σε σημαντική πολιτική δύναμη όταν ανέλαβε την  ηγεσία του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα του λαού μας κατά των Γερμανών στην Κατοχή. Αυτή η ταύτησή της με το εθνικό συναίσθημα που συνέπαιρνε τον ελληνικό λαό αποτελεί το μεγαλύτερο και σημαντικότερο μέρος της ιστορίας της.

Τά  πράγματα όμως δεν ήταν πάντα έτσι στην αριστερά. Από το 1918 έως το 1935 και από το 1974 έως σήμερα, το εθνικό ζήτημα έχει εξοβελιστεί και έχει υποκατασταθεί μονομερώς από τους κοινωνικούς και οικονομικούς αγώνες, οι οποίοι πλέον αποτελούν τον προνομιακό της τομέα. Το 1931, η 4^η Ολομέλεια της Κ.Ε. του ΚΚΕ, στην πολιτική της απόφαση θα αναφέρει ότι η  Ελλάδα είναι ιμπεριαλιστικό κράτος που κατέκτησε διά της βίας την περιοχή της Μακεδονίας και Θράκης και διακηρύττει εν ονόματι των βασικών αρχών του Μπολσεβικισμού το σύνθημα της αυτοδιάθεσης και ανεξαρτησίας τους  από την Ελλάδα. Ομοίως, το 1934, η απόφαση της Κομμουνιστικής Διεθνούς αναφέρεται στο καταπιεζόμενο «Μακεδονικό έθνος» και στήν «ενιαία, ανεξάρτητη Μακεδονική δημοκρατία».

ΤΡΕΛΛΑΘΗΚΑΜΕ ‘Η ΔΟΥΛΕΥΟΜΑΣΤΕ;

Του Διονύση Ελευθεράτου

Κράμα μπόλικης αμηχανίας και αντιφατικότητας απέπνεαν  τα σχόλια ενός τμήματος της εγχώριας Αριστεράς ή – για να μιλήσουμε με όρους ανθρώπων κι όχι «χώρων» – ενός φάσματος αριστερών, στον απόηχο του δημοψηφίσματος  στη  Σκοτία. Δεν πρόκειται μόνο για τους «συνήθεις»  κατ’ ευφημισμόν αριστερούς κι αυτό είναι το ενδιαφέρον.

 

Άνθρωποι με ειλικρινείς  ανησυχίες, με προβληματισμούς που δεν καταλήγουν (τουλάχιστον όχι κατά κανόνα) σε «συστημικής» αιγίδας «δια ταύτα», ούτε σε  «κοσμοπολίτικες» ρηχότητες, έδειχναν  έως και διχασμένοι. Ενδεικτικά: «Από την μια πλευρά εκνευριζόμουν βλέποντας όλους τους σιχαμένους στυλοβάτες του ‘στάτους κβό’,  από τον Κάμερον μέχρι την Κομισιόν, να πανηγυρίζουν για το αποτέλεσμα. Από την άλλη όμως δεν ήθελα να πάρει εθνικιστικό χαρακτήρα  η διαμαρτυρία των Σκοτσέζων». Άλλη εκδοχή, περισσότερο κατηγορηματική: «Δεν είναι δυνατόν η Αριστερά να πρωτοστατεί σε κινήσεις που αλλάζουν  χάρτες». Και άλλα παρεμφερή.

 

Το πρώτο που αξίζει να επισημανθεί είναι κάτι  που  αποσιωπήθηκε είτε υποβαθμίστηκε είτε βρήκε επιβεβαίωση στο γνωστό «απορία ψάλτου, βηξ»: την άποψη, τη  μάχη της ίδιας της σκοτσέζικης Αριστεράς. Επειδή μάλιστα έλκουν την πολιτική – ιδεολογική  καταγωγή τους από το παλιό «ευρωκομμουνιστικό» ρεύμα πολλοί εξ όσων ανησύχησαν με την προοπτική της σκοτσέζικης απόσχισης, λέμε να βάλουμε  λίγη . βιωματική χροιά στις σκέψεις μας: ρε παιδιά, συζητώντας  για κάτι τέτοια φάγαμε τα νιάτα μας,  κατά καιρούς  και τα . μουστάκια μας, σε διαξιφισμούς αμφιθεατρικούς και σε «πηγαδάκια» πλατειών. Τι απέγινε εκείνη η παλιά αρχή του σεβασμού στις θέσεις και τις επεξεργασίες της Αριστεράς σε κάθε χώρα;  Τι απέγιναν οι εκκλήσεις για κατανόηση των «εθνικών ιδιαιτεροτήτων» και «εθνικών συνθηκών»;  Επειδή τώρα δεν υπάρχει ένα ενιαίο διεθνές «επαναστατικό κέντρο», θα αντικαταστήσουμε  άραγε  την νομεγκλατούρα που χάρασσε γραμμή για λογαριασμό όλων με κάτι άλλο; Γιατί; Και ποιο είναι αυτό το άλλο;

Εθνισμός και Αριστερά

του Δημήτρη Μάρτου

Πολλές φορές στελέχη της Αριστεράς ταυτίζουν την έννοια του έθνους και του εθνικισμού/πατριωτισμού με τον φασισμό και κατ’ επέκταση με τη Χρυσή Αυγή.

Η εθνομηδενιστική υστερία νομίζει ότι μπορεί ακόμη να συγκαλύπτεται πίσω από εκείνη την «γκάφα» του Κάρλ Μάρξ ότι τα έθνη αποτελούν ένα λάθος της ιστορίας και ότι μόνο οι τάξεις είναι τα αληθινά υποκείμενα της.

Ο Μάρξ βέβαια μπορεί να δικαιολογηθεί λόγω του ότι οι εθνολογικές εμπειρίες του περιορίστηκαν στον δυτικοευρωπαϊκό χώρο και σε μια πρώιμη φάση του σύγχρονου εθνικού φαινομένου.

Κάποιοι όμως φαίνεται να μην κατανοούν τις διαψεύσεις της παγκόσμιας ιστορίας, ότι η κινητήριος δύναμη της προόδου της ανθρωπότητας ήταν οι εθνικοί αγώνες και περιστασιακά οι εργατικοί.

Κάποιοι επιμένουν να αγνοούν τη σημαντικότερη πτυχή των αγώνων της Αριστεράς στην Ελλάδα, ότι αυτοί είχαν πρωτίστως εθνικό πρόσημο και πάντως οι ταξικοί αγώνες είχαν αποτελεσματικότητα όταν συμβάδιζαν με τους εθνικούς. Η ανάκτηση της αίσθησης της «συνεργασίας» και της «αλληλεγγύης» γινόταν πάντοτε σε συνάρτηση με την πατριωτική-εθνικιστική αίσθηση.

Η ακροδεξιά στην Ελλάδα υποκλέβει υπό μία έννοια την εκλογική δυναμική της Αριστεράς γιατί αυτοαναγορεύεται, με την ανοχή της δεύτερης, σε συνεχιστή των εθνικών παραδόσεων του ελληνικού λαού.

Έθνος και ιστορική αφήγηση

Της Σώτης Τριανταφύλλου


Αφορμή γι’ αυτό το αρθρίδιο είναι οι δηλώσεις του κ. Νάσου Θεοδωρίδη περί Ιμίων. Υπάρχει όμως ένα γενικότερο πρόβλημα ιστορικής αφήγησης, αποτέλεσμα του δεξιού και αριστερού φανατισμού και της διελκυστίνδας μεταξύ τους.

Από τη μία πλευρά, οι εθνικιστές κατασκευάζουν μια ιστορική αφήγηση ηρωισμού και εξαίρεσης –το επιλεγόμενο «ιστορικό έπος» που επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά– ενώ, από την άλλη, οι αριστεροί προσπαθούν να ανατρέψουν όλους τους εθνικούς μύθους με υποτιθέμενο στόχο την ιστορική αλήθεια που θα συμβάλει στη λαϊκή εξέγερση. Πλην όμως, «ιστορική αλήθεια» δεν υπάρχει: κάθε έθνος δημιουργεί τη δική του ιστορική αφήγηση για να επιζήσει και να πλοηγηθεί μέσα σ’ έναν ανταγωνιστικό κόσμο, σε μια ισορροπία τρόμου.

Η διδακτική της ιστορίας διέπεται από μια φιλοσοφία που έχει στόχο τη δημιουργία κοινής ταυτότητας και την εξασφάλιση συλλογικού πνεύματος. Χωρίς κοινή ταυτότητα (σύνορα, γλώσσα, «υπηκοότητα») και χωρίς συλλογικό πνεύμα («εμείς» δίπλα ή απέναντι στους «άλλους») δεν μπορεί να υπάρξει ειρήνη και πολιτισμός. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα παιδιά στο σχολείο πρέπει να διδάσκονται «ψέματα» –υπερβολές και διαστρεβλώσεις– ώστε να εξασφαλιστεί η εθνική συνοχή. Χρειάζεται όμως μέτρο και σύνεση: ο ρόλος του σχολείου και της οικογένειας δεν είναι η κατάρριψη των εθνικών μύθων αλλά η έκθεση και η εξήγησή τους. Τι συνέβη; Γιατί συνέβη; Πώς συνέβη; Ποιοι είμαστε; Ποιοι είναι οι άλλοι; Τα παιδιά καλούνται να αναρωτηθούν και να μάθουν διατρέχοντας τους αιώνες της ιστορίας που συντίθεται, έτσι κι αλλιώς, από βήματα μπρος, βήματα πίσω, εγκλήματα και μεγαλειώδεις πράξεις. Γενικά μιλώντας, ο ρόλος του σχολείου δεν είναι απομυθοποιητικός, αλλά μυθοποιητικός: οι άνθρωποι πρέπει να αρχίζουν τη ζωή τους με θέσεις, όχι με αντιθέσεις. Οι αντιθέσεις αναφύονται στο πέρασμα του χρόνου κι ο καθένας τις διαχειρίζεται όπως μπορεί, με τα εργαλεία που αποκτά σιγά-σιγά.


Υπό αυτή την έννοια, πριν από λίγα χρόνια θεώρησα αποτυχημένο το βιβλίο της ιστορίας της κ. Ρεπούση στο οποίο γινόταν προσπάθεια ιστορικού ρεβιζιονισμού. Οι επιθέσεις που δέχτηκε προέρχονταν κυρίως από αμαθείς εθνικιστές – δηλαδή από μια πλευρά που συνήθως έχει άδικο εφόσον εμφορείται από στενομυαλιά και μίσος. Εξάλλου, οι άνθρωποι αυτοί δεν είχαν διαβάσει το βιβλίο. Παρ’ όλ’ αυτά, ο ρεβιζιονισμός, η ανάλυση του διφορούμενου, η απόδοση εθνικών ευθυνών δεν έχουν θέση στο σχολείο: είναι μια διαδικασία που χρειάζεται στέρεη πολιτική ταυτότητα, ευρεία ενημέρωση και ωριμότητα. Όταν είμαστε μικροί έχουμε ανάγκη από απλές, συγκεκριμένες και σίγουρες αρχές, όχι από την αβεβαιότητα και την αμφισημία της πραγματικής ιστορίας. Με αυτές τις αρχές συναρμολογείται η πολιτική ταυτότητα: η ταυτότητα του Έλληνα πολίτη, του Ευρωπαίου και, στην καλύτερη περίπτωση, του διεθνιστή. Με αυτή τη σειρά – αυτή η σειρά δεν μπορεί και δεν πρέπει να καταργείται.

Εθνικό ή διεθνικό;

Αρκετοί αριστεροί σήμερα συγχέουν το διεθνισμό με την κατηγορηματική άρνηση του εθνικού ζητήματος. Με μια θεοκρατική προσήλωση υποκλίνονται στη λέξη «διεθνισμός» αφορίζοντας το «σκιάχτρο» του «εθνικού». Αν είναι να αποφασίσουμε πάνω σε μια τυπική αντιπαράθεση φράσεων, όλοι οι αριστεροί είναι με το διεθνισμό. Για έναν που ασφαλώς γνωρίζει ότι ο Σοσιαλισμός έχει διεθνή διάσταση και όχι εθνική, η τυπική αντιπαράθεση των ζητημάτων είναι μέγα πολιτικό λάθος. Οι διεθνιστές γνωρίζουν ότι ο διεθνισμός προϋποθέτει τη σχέση ανάμεσα σε διάφορα έθνη και όχι την άρνηση της εθνικής ταυτότητας.


Ο Νίκος Πουλαντζάς ήδη από πολύ παλιά ειρωνευόταν τους κατ’ επίφαση μαρξιστές όταν αγνοούσαν την εθνική πραγματικότητα στις αναλύσεις τους. Και ο Μαρξ στο κομμουνιστικό μανιφέστο διακηρύσσει: «Η πάλη του προλεταριάτου ενάντια στην αστική τάξη, αν όχι στο περιεχόμενο, στη μορφή είναι καταρχήν εθνική. Φυσικά, το προλεταριάτο κάθε χώρας πρέπει να ξεμπερδέψει πριν απ’ όλα με τη δική του αστική τάξη». Το σπάσιμο της σχέσης μεταξύ ταξικής πάλης και εθνικού αγώνα καμία σχέση δεν έχει με τη διαλεκτική. Και όσοι πέφτουν σε αυτό το σφάλμα λειτουργούν αντι-μαρξιστικά, γιατί εμπνέονται από μια φιλελεύθερη παράδοση ξένη προς τον μαρξισμό. Τη σχέση μεταξύ εθνικής και κοινωνικής απελευθέρωσης την εξέφρασε ο Μάο με το θαυμάσιο σύνθημά του: «Τα κράτη θέλουν ανεξαρτησία, τα έθνη απελευθέρωση και οι λαοί επανάσταση».

Αν δέχεσαι το δικαίωμα τον Παλαιστινίων για τη δημιουργία δικού τους ανεξάρτητου κράτους, δε μπορεί να το αρνείσαι για την περίπτωση της Κύπρου που βρίσκεται υπό κατοχή. Όταν συμπαραστέκεσαι στη Σερβία τη περίοδο των βομβαρδισμών από τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό και του ευρωπαίους συμμάχους του, πρέπει να κάνεις το ίδιο και για τη περίπτωση της δικιάς σου χώρας όταν αυτή πλήττεται σε όλα τα επίπεδα - οικονομικό, πολιτιστικό, πολιτικό. Δε μπορείς να βλέπεις τα τσιράκια της αστικής τάξης (Χριστόδουλος, Καρατζαφέρης κ.ά.) να μάχονται για να υπερασπισθούν τη πολιτική και πολιτιστική αυτοτέλεια της πατρίδας σου. Ειδικά στην Ελλάδα, χώρα του περιφερειακού καπιταλισμού που υπήρξε θύμα του ιμπεριαλισμού σε όλες του τις μορφές.