Η Αριστερά του Βολταίρου

«Γνωρίζω τον Κυριάκο Μητσοτάκη από παιδί. Σε μία εσωκομματική αντιπαράθεση στη Νέα Δημοκρατία είχα επέμβει και είχα μιλήσει υπέρ του. Του έχω εμπιστοσύνη. Αλλά δεν έγινα δεξιά. Είμαι πάντα αριστερή».

«Το βλέπεις;» μου είπε η γυναίκα μου, διαβάζοντάς μου ένα απόσπασμα από την συνέντευξη της Αρβελέρ. «Ακόμη και οι αριστεροί διανοούμενοι ένα καλό λόγο έχουν να πουν γι’ αυτό το παιδί. Άκουσες ποτέ τον Τατσόπουλο, την Τριανταφύλλου η τον Χωμενίδη να πει κάτι για τον Κυριάκο; Να του βρουν ένα κουσούρι; Όχι. Φαίνεται, λοιπόν, ότι τον εμπιστεύονται».

-Πολύ καλά κάνουν. Ο Κυριάκος μπορεί να είναι ο αυριανός Πρωθυπουργός.

Δεν της άρεσε της γυναίκας μου αυτή η απάντησή μου. Έξυνε τα νύχια της για πολιτικό καυγά.

-Δεν πιστεύω να υπονοείς ότι όλοι αυτοί οι αριστεροί περιμένουν κάτι από τον Κυριάκο. Οι περισσότεροι, από αυτούς που σήμερα σας βρίζουν, παλιοί σας σύντροφοι είναι. Στις κομματικές οργανώσεις του ΡΗΓΑ και της ΚΝΕ πέρασαν τα φοιτητικά τους χρόνια. Ξεκόλλησαν, όμως, από τα ιδεολογικά στερεότυπα του παρελθόντος. Ωριμάζοντας μέσα από τους αγώνες τους, είδαν το φως της αλήθειας.

-Μπράβο τους. Είναι φωτισμένοι. Βλέπουν το φως και μπαίνουν.

-Να αφήσεις τις εξυπνάδες. Είναι άνθρωποι με καθαρά οράματα και με σκέψη κριτική. Έκαναν ενδόμυχα τον απολογισμό για το παρελθόν και κατάλαβαν ότι χρειάζονται μεταρρυθμίσεις για να πάει ο τόπος μπροστά. Είχαν πολλές προσδοκίες από εσάς. Τους απογοητεύσατε. Και σήμερα, χωρίς παρωπίδες, βλέπουν το μπάχαλο που έχετε προκαλέσει.

-Καλά, ρε γυναίκα, και τόσα χρόνια που κυβερνούσαν οι προηγούμενοι, όλοι αυτοί οι αριστεροί ήταν ενθουσιασμένοι;

-Ενθουσιασμένοι μπορεί να μην ήταν, αλλά είχαν καταλάβει ότι η χώρα έπρεπε να μπει σε μία τάξη.

-Δηλαδή, είχε μπει σε τάξη ή χώρα και ήρθανε οι Συριζαίοι και τα διαλύσανε;

-Σε τάξη μπορεί να μην είχε μπει, αλλά οι προηγούμενοι φύγανε. Ό,τι έγινε, έγινε. Πάλι για το παρελθόν θα μιλάμε; Το μέλλον κοιτάζουν οι σώφρονες αριστεροί. Και τους σωστούς αριστερούς ο Κυριάκος, να μου το θυμηθείς, θα τους αξιοποιήσει. Ο Κυριάκος πιστεύει στην αξιοκρατία. Και στην κυβέρνηση που ετοιμάζει, οι άξιοι, ακόμη και οι αριστεροί, θα έχουν θέση. Δηλαδή θα είχες αντίρρηση να έβλεπες τον Λυκούδη Υπουργό Δημόσιας Διοίκησης ή τον Πανούση Υπουργό Δημόσιας Τάξης;».

Η διαφορά ως ισότητα

Περικλής Κοροβέσης - Εφημερίδα τών Συντακτών       

  

Κάποια παιδιά γεννιούνται διαφορετικά. Και δεν εννοώ τα παιδιά που εκ γενετής έχουν κάποια αναπηρία ή δυσπλασία. Μιλάω για υγιέστατα μωρά που από τα πρώτα τους βήματα διαφέρουν από τα άλλα. Το τι τα κάνει διαφορετικά ένας θεός το ξέρει.

Για μας τους θνητούς πρέπει να επιλέξουμε κάποια εξήγηση είτε από τους γενετιστές (DNA) είτε από τους κοινωνιστές (περιβάλλον). Αυτά τα παιδιά δεν προσαρμόζονται εύκολα στον κοινωνικό τους χώρο και συχνά χαρακτηρίζονται προβληματικά, ενώ μπορεί να είναι ιδιαίτερα ταλαντούχα και να μην αισθάνονται καμιά διαφορά με τα άλλα.

Και εδώ με σιγουριά μπορούμε να πούμε πως αυτό το «διαφορετικό» είναι ένας αυθαίρετος χαρακτηρισμός που ξεκινάει από την οικογένεια, διαμορφώνεται στο σχολείο και εμπεδώνεται στην κοινωνία. Στην πραγματικότητα όλοι οι άνθρωποι είμαστε διαφορετικοί, αλλά η κοινωνία μάς θέλει ομοιόμορφους. Και εδώ έχουμε φασισμό, ακόμα και σε κοινωνίες που θέλουν να λέγονται δημοκρατικές.

Ας καταφύγουμε λοιπόν στην ψυχανάλυση. Ο Λακάν στα «Γραπτά» του μιλάει για το στάδιο του καθρέφτη. Το παιδί που κοιτάζεται στον καθρέφτη δεν μπορεί να αποκτήσει συνείδηση του εαυτού του. Δηλαδή το πιστό του είδωλο δεν τον κάνει να καταλάβει ποιος είναι.

Αυτό το κατακτά μόνο όταν έρθει σε συναναστροφή με τους άλλους. Οπως πάλι και η προσωπικότητα ενός ατόμου αναδεικνύεται μόνο μέσα από μια συλλογικότητα. Αλλιώτικα έχουμε τυράννους, μικρούς ή μεγάλους, που θέλουν να επιβληθούν, κατά κανόνα με αξιώματα, γιατί απλά ο λόγος τους, δηλαδή το επιχείρημά τους, δεν έχει καμιά πέραση. Και έτσι αισθάνονται ασφαλείς μόνο όταν διατάζουν.

Ζιλ Λιποβετσκί, Ζαν Σερουά – Το πνεύμα του καλλιτεχνικού καπιταλισμού

Περιοδικό Κοινοί Τόποι: Σχόλια για τον ψυχισμό της εποχής

(τεύχος 1, σ. 57)

Το πνεύμα του καλλιτεχνικού καπιταλισμούΔύναμη της κριτικής ή ισχύς της αγοράς;
Μετάφραση: Βασίλης Τομανάς

{Gilles Lipovetsky και Jean Serroy, “L’esprit du capitalisme artiste: force de la critique ou puissance du marché?”, στο L’esthétisation du monde: Vivre à l’âge du capitalisme artiste [Η αισθητικοποίηση τουκόσμου: η ζωή στην εποχή του καλλιτεχνικού καπιταλισμού], Παρίσι, Gallimard, 2013, σσ. 122-131.}

Ο καλλιτεχνικός καπιταλισμός
και η καλλιτεχνική κριτική

Φαντάζει δύσκολο να αντιληφθούμε την πολυπλοκότητα του καπιταλισμού σήμερα, χωρίς να λάβουμε υπόψη μας ένα σύνολο νέων παραγόντων, οικονομικής, πολιτικής και τεχνολογικής φύσης. Ωστόσο, υπάρχει και μια σειρά από άλλους, καθαρά ιδεολογικούς, παράγοντες που θα πρέπει να υπογραμμιστούν, όπως αυτοί που ο Luc Boltanski και η Eve Chiapello χαρακτήρισαν ως «καλλιτεχνική κριτική»1, βλέποντας σε αυτήν τη μία από τις δύο μεγάλες ιδεολογικές δυνάμεις που ευθύνονται για τη μεταστροφή του σύγχρονου καπιταλισμού.

Από την αρχή της ύπαρξής του, ο καπιταλισµός έχει αντιµετωπίσει βίαιες επικρίσεις που βασίζονται σε διάφορες µορφές αγανάκτησης. Μεταξύ αυτών, από τη µία πλευρά, η φτώχεια και η κοινωνική ανισότητα που συνοψίζονται σε ό,τι αποκαλούµε «κοινωνική κριτική»· από την άλλη, η καταπίεση των ανθρώπων, η απογοήτευση, η µη αυθεντικότητα των αντικειµένων, µε άλλα λόγια τα συναισθήµατα και τα πρόσωπα που συγκροτούν την «καλλιτεχνική κριτική» που, ως τέτοια, εµφανίζεται σαν µια ριζοσπαστική αποκήρυξη του εξορθολογισµού, της καπιταλιστικής πραγµοποίησης και της εµπορευµατοποίησης. Αυτή η µορφή κριτικής, που εµφανίζεται κατά το δεύτερο ήµισυ του 19ου αιώνα και βρίσκει τις ρίζες της στον δανδισµό και τον µποεµισµό, γνώρισε µια ισχυρή άνθηση προς το τέλος της δεκαετίας του ’60 µε το κίνηµα της αντικουλτούρας και τη σφοδρή κριτική του προς την καταναλωτική κοινωνία, τον αστικό τρόπο ζωής και την κάθε µορφής καθυπόταξη (εργασιακή πειθαρχία, αξία της οικογένειας, σεξουαλική ηθική, εξουσία, ιεραρχία). Ζούµε τη φάση όπου, απέναντι σε αυτό το σύστηµα αξιών, ορθώνεται ένα πλήθος αιτηµάτων που µας καλούν στην απόλαυση, τη δηµιουργικότητα, τον αυθορµητισµό και τη γενικευµένη απελευθέρωση που αγκαλιάζει όλες τις πτυχές της ζωής.

Γιατί δεν μιλάνε οι καλλιτέχνες

Πιτσιρίκο γεια σου,

Νομίζω πως έχω μια ικανοποιητική απάντηση στην ερώτηση γιατί ο καλλιτεχνικός κόσμος δεν μιλάει για όλα αυτά που γίνονται. Πιστεύω ότι αυτά που κάνουν οι πολιτικοί τους καλύπτουν τόσο, ώστε δεν έχουν να πουν κάτι παραπάνω ή να διαμαρτυρηθούν για κάτι.


Παρατηρώ με δέος τον Αρκά στο Facebook να κάνει κριτική ξαφνικά στην «εξουσία» από τότε που βγήκε ο ΣΥΡΙΖΑ και, προς Θεού, δεν είμαι ούτε συριζαίος ούτε χριστιανός.


Στα σκίτσα του χρησιμοποιεί τα ίδια επιχειρήματα με την προπαγάνδα των καναλιών. Το δημόσιο, το ότι θα μας πετάξουν έξω από την Ευρώπη, οι τωρινοί κλόουν πολιτικοί, λες και δεν είναι οι ίδιοι με τους προηγούμενους, η ανάπτυξη που δεν έρχεται στην Ελλάδα, λες και αλλού, όπου εφαρμόζουν ανάλογες πολιτικές, πηγαίνει κλπ. κλπ.
Φταίει δηλαδή ο Τσίπρας άλλα όχι οι πολιτικές του.


Τώρα, αν συνυπολογίσεις κάτι καλλιτέχνες καλεσμένους στον Πρετεντέρη, κάτι Μπέζους, Πορτοκάλογλου, Θηβαίους και δεν συμμαζεύεται, πιστεύεις ότι όντως είναι δισδιάστατα όντα και ζούνε μέσα στην τηλεόραση.


Η κριτική τους σκέψη είναι η σύνθεση των επιχειρημάτων των δελτίων ειδήσεων. Καμία επιρροή από τον κανονικό κόσμο. Το μότο τους είναι «να κοιταχτούμε στον καθρέπτη».
Ποτέ δεν κατάλαβα το επιχείρημα να κοιταχτούμε στο καθρέπτη.


Θα δω εκεί τα σκάνδαλα των επιχειρηματιών και των κομμάτων που στηρίζουν όλοι αυτοί;
θα δω τις ανακεφαλαιοπήσεις των τραπεζών; Το αφορολόγητο των εφοπλιστών; τα χαμένα δισεκατομμύρια των ασφαλιστικών ταμείων;
Αυτά τι είναι, φυσικά στοιχεία που δεν αλλάζουν;


Δεν μας πειράζουν τα δισεκατομμύρια των δισεκατομμυρίων και μας πειράζει η σύνταξη των 500 ευρώ.
Τα δισ. των μεγάλων είναι τόσα πολλά δεν τα χωράει το μυαλό μας και τα παραβλέπουμε.
Πού είναι η δικαιοσύνη για αυτά όλα που λες και εσύ;


Δεν έχουν ακούσει για ανισότητες αυτοί που ευαγγελίζονται αριστεία και ελεύθερο ανταγωνισμό;
Δεν έχουν καταλάβει ότι ήταν πιο εύκολο ένας σκλάβος στην αρχαία Ρώμη να αγοράσει την ελευθερία του από ότι είναι σήμερα ένας φτωχός να γίνει πλούσιος;

Ο Syd Barrett, ο Kurt Cobain και ο άγνωστος Ζ

«Shine on You crazy Diamond»
Pink Floyd

«I’d rather be hated for who I am, than loved for who I am not».
Kurt Cobain

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Στα δεξιά, στον τοίχο πάνω απ’ το εφηβικό μου κρεβάτι, είχα μια αφίσα της Μίλα Γιόβοβιτς, έτσι όπως εμφανιζόταν στην Επιστροφή στη Γαλάζια Λίμνη. Μόνο το πρόσωπο, με τα γαλάζια μάτια και τα τοξωτά φρύδια.

Ήμουν ρομαντικό αγόρι, αν και στον ύπνο μου έβλεπα την Πάμελα Άντερσον, με το βρεγμένο μαγιό του Μπέιγουοτς, να έρχεται να με σώσει -μάλλον απ’ τις ονειρώξεις. Έτσι κι αλλιώς το ρομαντικό σεξ δεν είναι οξύμωρο σχήμα.

Πίσω, πάνω απ’ το κεφάλι μου, είχα δύο αφίσες. Η μία με όλα τα μέλη των Pink Floyd, από την εποχή του Dark Side of the Moon. Η άλλη είχε τον υπέροχο, μεγαλοφυή τρελό, τον Syd Barrett, να κάθεται στο πεζοδρόμιο, κάπου στο Λονδίνο, με την κιθάρα παραδίπλα και να με κοιτάει με τα καυστικά του μάτια.

Τον θαύμαζα τον Syd. Το πρώτο μου συγκρότημα, αποτυχημένο και θνησιγενές, το είχα ονομάσει Limpid Green, που σημαίνει -περίπου- Καθάριο Πράσινο, και το είχα πάρει απ’ το Astronomy Domine, του Barrett.

Ο Syd ήταν το πρότυπο του αυτοκαταστροφικού, του κολασμένου καλλιτέχνη. Μουσικός, στιχουργός, ζωγράφος, ηθοποιός, συγγραφέας, έλαμπε σαν τρελό διαμάντι απ’ τη μέρα που γεννήθηκε. Οι υπόλοιποι Floyd μαζεύονταν γύρω του για να αντλήσουν φως.

Στις ηχογραφήσεις (λένε οι ίδιοι) δεν μπορούσες να δουλέψεις μαζί του. Γιατί ποτέ δεν έπαιζε με τον ίδιο τρόπο ένα κομμάτι. Δεν μπορούσε, δεν ήθελε, να ξανακάνει το ίδιο σόλο, το ίδιο ριφ, να πει ξανά τα λόγια του. Ολοκλήρωνε μια ηχογράφηση με την πρώτη και μετά άφηνε τους υπόλοιπους να προσθέσουν. Για εκείνον το κομμάτι είχε τελειώσει.

Στις συναυλίες ήταν χειρότερος. Έπαιζε ό,τι ήθελε, όποτε του ερχόταν, κι όταν δεν είχε διάθεση απλώς σταματούσε και κοιτούσε το κενό απέναντι -ή έφευγε.

Αφού πήρε και μερικά λίτρα LSD η κατάσταση χειροτέρεψε. Ο εγκέφαλος του ήταν σαν τον Οβελίξ. Είχε πέσει στο καζάνι με τον μαγικό ζωμό και δεν χρειαζόταν περισσότερο. Τελικά τον έκαψε. Πρόλαβε να συνθέσει ολόκληρο το πρώτο άλμπουμ των Floyd, καθώς και κάποια προσωπικά άλμπουμ, κυρίως με κιθάρα και φωνή, όπως τα Μπλουζ του Πρίγκηπα, του Έλληνα κολασμένου ρόκερ, του Σιδηρόπουλου.

Κατέληξε να πλέκει πουλόβερ με έντομα (πασχαλίτσες;), να μένει με τη μάνα του και να περιφέρεται άσκοπα στη γειτονιά του, μέχρι που πέθανε.

Είχε τόσο φως μέσα του, τόση λάμψη, τόσο ταλέντο, που πνίγηκε απ’ αυτό. Δεν μπόρεσε να το διαχειριστεί.

~~{}~~

Πέρασαν λίγα χρόνια κι οι αφίσες άλλαξαν. Στα δεξιά είχα την Λιβ Τάιλερ, πριν εμφανιστεί στον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών, έτσι όπως ξεντυνόταν στο βίντεο του μπαμπά της, στο Crazy των Aerosmith. Το κορίτσι που τα είχα τότε της έμοιαζε, τουλάχιστον έτσι τη θυμάμαι.

Πάνω απ’ το κεφάλι μου είχα μια αφίσα του Chris Cornell των Soundgarden (που όλοι έλεγαν ότι του έμοιαζα και μου άρεσε, αφού όλοι θέλουμε να μοιάζουμε με κάποιον άλλο στην εφηβεία). Αλλά δέσποζε μια αφίσα με τον καινούριο μεγαλοφυή τρελό, τον ιδανικό αυτόχειρα της νιότης μας, τον Kurt Cobain.

Ο πραγματικός καλλιτέχνης πάει την κοινωνία μπροστά

Όσο ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν στην αντιπολίτευση, δεν ήταν λίγοι οι καλλιτέχνες που είχαν υψώσει τη φωνή τους κατά της ανάλγητης Δεξιάς των Μνημονίων.


Τώρα που ο ΣΥΡΙΖΑ περνάει τα Μνημόνια δυό-δυό, χάθηκαν αυτοί οι καλλιτέχνες. Σιωπή.


Τι έγινε, παιδιά; Όταν τρώμε, δεν μιλάμε;


Καλλιτέχνες και «πνευματικοί άνθρωποι» είχαν βγάλει τον σκασμό τα χρόνια της «ευμάρειας», που η Ελλάδα πήγαινε ντουγρού για την χρεοκοπία.


Δεν καταλάβαιναν τι πρόκειται να συμβεί;


Πολλοί από αυτούς ήξεραν τι πρόκειται να συμβεί -έξυπνοι άνθρωποι είναι- αλλά δεν ήθελαν να δυσαρεστήσουν ούτε το κοινό τους -που ζούσε μεγάλες αυταπάτες για την «πλούσια και ισχυρή Ελλάδα- αλλά ούτε τους πολιτικούς τους φίλους, με τους οποίους βρίσκονταν στα ίδια σαλόνια.


Όταν έσκασε η βομβα της χρεοκοπίας, κάποιοι καλλιτέχνες άρχισαν να μιλάνε.


Κάποιοι κατηγόρησαν τους πολιτικούς, αν και οι περισσότεροι κατηγόρησαν τους πολίτες, γιατί το σύνδρομο Μαρία Αντουανέτα -με μερικές δόσεις Μαντάμ Σουσού- παίζει πολύ στον καλλιτεχνικό κόσμο της χώρας μας.