Η τέταρτη βιομηχανική επανάσταση

του Αλέκου Αναγνωστάκη*

Η τελική απάντηση στο ερώτημα αν η τεχνολογία, που αναπτύσσεται αντικειμενικά, θα ωφελήσει ή όχι την ανθρωπότητα, μπορεί να δοθεί μόνο από τους συσχετισμούς –και τη δυναμική τους–  ανάμεσα στην εργατική και την αστική πολιτική. Εκεί, στη διεκδίκηση πρωτίστως όχι μόνο του χρόνου που απελευθερώνει η σύγχρονη επιστήμη αλλά και του χρόνου που απελευθερώνει την ίδια την εργασία.

Από τους νομάδες μέχρι τα ρομπότ

• Το χθες και το αύριο

Η αγροτική επανάσταση οδήγησε στο τέλος της νομαδικής ζωής. Η ανακάλυψη του ατμού, η δεύτερη τεχνολογική επανάσταση, σημάδεψε τη βιομηχανική επανάσταση, καθόρισε το πέρασμα από τον εμβρυακό στον ώριμο-βιομηχανικό καπιταλισμό.


Η τρίτη επιστημονική και τεχνολογική επανάσταση, η ανακάλυψη του ηλεκτρισμού, οι ηλεκτρικές μηχανές και ο μαζικός εξηλεκτρισμός, αποτέλεσαν τα θεμέλια της μετάβασης του καπιταλισμού στο μονοπωλιακό του στάδιο. Συνέβαλαν καθοριστικά σε ένα άλμα στην ποιότητα της ζωής και της δουλειάς του  ανθρώπου. Η νύχτα έπαψε να είναι όπως παλιά. Οι ατμομηχανές και οι ηλεκτρικές μηχανές έσπασαν τα μέχρι τότε όρια που έθετε στην εργασία η μυϊκή δύναμη του ανθρώπου. Πολλαπλασίασαν τις ασκούμενες  δυνάμεις και ροπές.


Η έλευση της Πληροφορικής και ειδικά των υπολογιστών, των ρομπότ και των οπτικών ινών, η ποιοτική ανάπτυξη της Γενετικής, της Βιοτεχνολογίας και της Μοριακής Βιολογίας, επέφεραν την τέταρτη οικουμενική τεχνολογική επανάσταση στην ιστορία της ανθρωπότητας. Οι σύγχρονες υπεραυτόματες μηχανές πολλαπλασιάζουν πλέον όχι μόνο την ασκούμενη μυϊκή δύναμη αλλά και την «ασκούμενη πνευματική δύναμη» στην εργασία, στη ζωή. Ρεαλιστικοποιούν – και αυτή είναι ποιοτική διαφορά με τις μηχανές της τρίτης επιστημονικοτεχνολογικής επανάστασης  – τη δυνατότητα επεξεργασίας πρωτοφανούς όγκων δεδομένων και την άσκηση μεγα – υπολογιστικών  πράξεων και πολυσύνθετων εντολών.

ΤΟ ΝΤΑΒΟΣ ΚΑΙ 4η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ – ΙNDUSTRY 4.0

Άννα Μπαλλή

Πολύ σύντομα οι άνθρωποι θα βρεθούν αντιμέτωποι με τα ίδια τα δημιουργήματά τους, τις μηχανές, καθώς εκατομμύρια άτομα αναμένεται να χάσουν τη δουλειά τους και να αντικατασταθούν από ρομπότ που θα είναι ικανά να σκέφτονται, κι όχι μόνο να ανταποκρίνονται σε εντολές. Δεν είναι λίγοι αυτοί που υποστηρίζουν ότι το ανθρώπινο είδος θα υποστεί έναν εξοντωτικό ανταγωνισμό και σταδιακά θα παραγκωνιστεί από ευφυή ρομπότ που θα αυτοαναπαράγονται. Ακόμη, άνθρωποι θα συνδέονται με μηχανές, ενώ η ιδιωτικότητα θα αποτελεί παρελθόν όπως ίσως και η δημοκρατία. Δεν πρόκειται για σενάριο επιστημονικής φαντασίας και δεν είναι παρά μόνο ένα μέρος από όσα μας επιφυλάσσει η εξέλιξη της τεχνολογίας στο πολύ κοντινό μέλλον. Δεν ήταν, άλλωστε, τυχαίο ότι η τεχνολογία βρισκόταν στην κορυφή της ατζέντας των συζητήσεων της παγκόσμιας οικονομικής και πολιτικής ελίτ κατά τη διάρκεια του φετινού Παγκόσμιου οικονομικού Φόρουμ του Νταβός στις ελβετικές Άλπεις.

 

Τα ελληνικά ΜΜΕ φυσικά είχαν στραμμένη την προσοχή τους στην παρουσία εκεί του Έλληνα πρωθυπουργού, τις επαφές του και το τι ειπώθηκε στη συζήτηση με τον Γερμανό υπουργό Οικονομικών. Αυτό το «είναι η οικονομία, ηλίθιε» του Β. Σόιμπλε είναι, ίσως, το μόνο που θα θυμούνται οι περισσότεροι από τη φετινή συνάντηση του Νταβός. Όμως, στο επίκεντρο του συνεδρίου βρισκόταν για πολλούς ένα απροσδόκητο θέμα: Η 4η Βιομηχανική Επανάσταση – Ιndustry 4.0, που αλλάζει ριζικά και με ιλιγγιώδη ταχύτητα τον τρόπο που εργαζόμαστε, ζούμε και επικοινωνούμε, και αφορά το μέλλον, όχι μόνο των Ελλήνων, άλλα όλων των λαών του πλανήτη. Ένα μέλλον που μοιάζει ζοφερό, αν όχι τρομακτικό.