Ας μιλήσουμε για την ανεργία

Δίκην προλόγου, πρέπει να ομολογήσω ότι αιφνιδιάστηκα όταν διάβασα κάπου στο διαδίκτυο ότι "ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, σε άρθρο του στην ετήσια έκδοση του Economist «Ο Κόσμος το 2017», που κυκλοφόρησε στα ελληνικά η εφημερίδα Αγορά, τονίζει...". Μάλιστα δε, ο αιφνιδιασμός μου είχε και συνέχεια γιατί πιο κάτω διάβασα ότι η εν λόγω έκδοση περιλάμβανε και άρθρο τού Κυριάκου Μητσοτάκη. Προς τι ο αιφνιδιασμός; Μα, εγώ είχα ήδη διαβάσει την αγγλική έκδοση του Economist "The world in 2017" και δεν είχα συναντήσει πουθενά άρθρο ούτε του ενός ούτε του άλλου! Όχι, δεν είχα στραβωμάρα. Απλώς οι καλοί μας δημοσιογράφοι φρόντισαν να μη μας διευκρινίσουν ότι τα δυο άρθρα δημοσιεύθηκαν μόνο στην ελληνική έκδοση. Διάβολε, δεν βλάφτει ν' αφήσουμε το πόπολο να νομίζει ότι ολόκληρος Economist ενδιαφέρεται για τα άρθρα των κ.κ. Τσίπρα και Μητσοτάκη!

Εν πάση περιπτώσει, έστω και στην ελληνική έκδοση, οι δυο πρόεδροι δεν είπαν κάτι διαφορετικό απ' αυτά που τους έχουμε συνηθίσει να λένε: ανακρίβειες και μπούρδες κενές περιεχομένου. Μεταξύ όλων, ξεχώρισα την αποστροφή τού κ. Τσίπρα "αν και η ανεργία παραμένει σε υψηλά επίπεδα, εντούτοις έχει μειωθεί σχεδόν κατά 4% επί των ημερών της σημερινής κυβέρνησης". Ας μιλήσουμε για ανεργία, λοιπόν.

Μαγική εικόνα η μείωση που αναφέρει ο κ. Τσίπρας; Καραμπινάτο ψέμα; Όχι ακριβώς. Σύμφωνα με την ΕλΣτατ, τον Ιανουάριο του 2015 η ανεργία ήταν 26% ενώ τον Οκτώβριο του 2016 (τελευταία στοιχεία) είχε υποχωρήσει στο 22,4%, άρα υπάρχει μια μείωση 3,6 ποσοστιαίων μονάδων. Βέβαια, η ίδια η ΕλΣτατ σημειώνει ότι η εποχική προσαρμογή των δεδομένων μεταβάλλει αυτά τα ποσοστά σε 25,8% και 23% αντίστοιχα, οπότε ρίχνει την μείωση στις 2,8 μονάδες αλλά ας μη το κάνουμε θέμα. Το θέμα είναι το πώς μετριέται η ανεργία.

Αν η πολιτεία σεβόταν τον εαυτό της (δηλαδή, τους πολίτες της), θα υπολόγιζε την εργασία (κατά συνέπεια και την ανεργία) όχι με το κεφάλι (πόσοι έχουν δουλειά) αλλά με μονάδες εργασίας. Όπως κάνει, δηλαδή, σε περιπτώσεις επιδοτούμενων επενδύσεων όπου υπάρχει ρήτρα θέσεων εργασίας. Η πιο χαρακτηριστική μονάδα εργασίας είναι το σαραντάωρο, οι 40 ώρες δουλειάς την εβδομάδα. Αν υποθέσουμε ότι ο εργασιακά ενεργός πληθυσμός τής χώρας είναι 4,5 εκατομμύρια και όλοι αυτοί είχαν πλήρη και κανονική δουλειά, θα καταγράφαμε 180 εκατομμύρια ώρες εργασίας. Υποθέστε τώρα ότι όλος αυτός ο ενεργός πληθυσμός δουλεύει με ημιαπασχόληση (τέσσερις ώρες ημερησίως αντί για οκτώ), άρα μαζεύονται μόνον 90 εκατομμύρια ώρες εργασίας την εβδομάδα. Με τον τρόπο που μετριέται σήμερα η ανεργία, η ΕλΣτατ θα συνέχιζε να καταγράφει 0% ανέργους αλλά με την μέθοδο των μονάδων εργασίας θα σημειώναμε 50% ανεργία, απεικονίζοντας έτσι την πραγματικότητα.

Bullshit jobs

Πριν λίγες εβδομάδες, το υπουργείο εργασίας έδωσε στην δημοσιότητα ένα δελτίο με στοιχεία τού συστήματος Εργάνη για την ιδιωτική απασχόληση κατά τον μήνα Μάιο. Οι πρώτες γραμμές τού δελτίου πρέπει να δημιούργησαν κλίμα ευφορίας στα κυβερνητικά στέκια:  

(...) κατά το μήνα Μάιο 2016 καταγράφεται αύξηση της μισθωτής απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα, καθώς προκύπτει θετικό ισοζύγιο προσλήψεων–αποχωρήσεων κατά 76.591 θέσεις εργασίας. (...) Ο Μάιος 2016 είναι ο τέταρτος σε σειρά μήνας που παρουσιάζει θετικό ισοζύγιο στις ροές μισθωτής απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα (...) Ο Μάιος 2016 είναι ο τέταρτος σε σειρά μήνας που παρουσιάζει θετικό ισοζύγιο στις ροές μισθωτής απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα (...) το ισοζύγιο των ροών μισθωτής απασχόλησης του πρώτου πενταμήνου του έτους 2016 είναι θετικό και διαμορφώνεται στις 201.056 νέες θέσεις εργασίας, αποτελώντας την υψηλότερη επίδοση πρώτου πενταμήνου έτους από το 2001 μέχρι σήμερα (...).

Οπωσδήποτε, τα νέα ακούγονται καλά. Δυστυχώς, όμως, όσο περισσότερο εντρυφούμε στους πίνακες του δελτίου τόσο το χαμόγελό μας ξεθωριάζει. Δείτε, για παράδειγμα, τον πίνακα IV:

Ωραίες δουλειές! Από τις 824.017 προσλήψεις, ούτε οι μισές δεν αφορούσαν θέσεις πλήρους απασχόλησης. Οι περισσότεροι των νεοπροσληφθέντων θα δουλεύουν είτε λίγες ώρες κάθε μέρα (ή, καλύτερα, θα πληρώνονται για λίγες ώρες κάθε μέρα, άσχετα με το πόσο θα δουλεύουν) είτε μέρα παρά μέρα κι όποτε τους χρειάζεται η επιχείρηση για να μπαλώσει κανένα κενό, κανένα ρεπό κλπ. Μιλάμε, δηλαδή, για δουλειές χωρίς μέλλον και, κατά κανόνα, κακοπληρωμένες (σερβιτόροι, λαντζέρηδες, καμαριέρες, πωλητές κλπ). Είναι ακριβώς οι δουλειές τις οποίες χαρακτηρίζει ευρηματικά ως "Bullshit Jobs" ο διάσημος καθηγητής ανθρωπολογίας τού London School of Economics Ντέιβιντ Γκραίμπερ (*).